Hamsiköy ve Sütlacı
Trabzon’u Orta Anadolu’ya bağlayan tarihi yol üzerinde yer alan Hamsiköy, aslında Cihanlı, Ciharlı, Çıralı, Dikkaya ve Güzelyayla yerleşimlerinden oluşan bölgenin genel ismidir. İsim bölgenin içerdiği beş köyü ifade eden Arapça “Hamse” (beş) nin evrilmesiyle oluşmuştur.
Cumhuriyet yıllarına kadar bir Rum yerleşimi olan Hamsiköy, 1923 Büyük Mübadele ile Çaykara’ya yerleştirilen mübadillerin yaşadıkları sel felaketi sonrası buraya taşınmaları ve ardından çeşitli yörelerden gelenlerle Türkleşmiştir.
1988 de Zigana Tüneli açılana kadar, ana yolun üzerinde çok önemli bir dinlenme ve yardım alma yeri olan Hamsiköy bu tarihten sonra önemini yitirmiş ve sönükleşmiştir.
MÖ 400 yıllarında, Perslerle savaşmak üzere Suriye’ye giden Yunan paralı askerlerinin, komutanlarının ölmesi üzerine Karadeniz’e ulaşmak için yaptıkları, Onbilerin Dönüşü (Anabasis) olarak adlandırılan yürüyüşün rotası üzerinde yer alan Maşka Yayalalrı ve Hamsiköy, son yıllarda doğa tutkunlarının çokça rağbet ettikleri bir trekking merkezi olarak turizme açılmıştır. Coğrafi Mahreç İşareti ile tescillenen Sütlacı ise seyahat tutkunları tarafından hep bilinmektedir.
Sütlac’ın hikayesi 1924’de I.Dünya Savaşı’nda Yavuz Zırhlısı’nda Bahriyeli olarak vatani görevine ifa eden Osman Çavuş’un Kurtuluş Savaşı sonrası Gazi olarak döndüğü memleketinde, Maçka Kaymakamlığı tarafından İpekyolu üzerinde bulunan Hamsiköy mevkiinde ihaleyle satılan hanlardan yer alıp ticarete başlamasına bağlanır. Bir Kıpçak Türkü olan Osman Çavuş, Orta Asya süt tatlısı olan sütlacı atalarından gelen yöntemle ve bölgenin eşsiz sütüyle yapmaya başlar. Bölgeyle özdeşleşen “Hamsiköy Sütlacı” böylece doğar ünlenir.
Maçka Esnaf ve Sanatkarlar odası 1.12.2017 de “Hamsiköy Sütlacı” ismini, 255 numara ile coğrafi mahreç işareti olarak tescil ettirmiştir. Tescil belgesinde kullanılan sütün yöresel otlaklarda çeşitli bitkilerin oluşturduğu fauna ile beslenen Süt İneklerinden gelmesinin özgün lezzeti oluşturduğu belirtilmiştir.
Belge de Hamsiköy Sütlacını yapmanın yönetmi de tanımlanmıştır. Sütlaç yapmak için,1 lt. çiğ süt, 60 gr. Pirinç ve 70 gr. Şeker, biraz da tuz ve iki kap gereklidir. Süt önce bir kapta kaynatılır. Sonra ikinci kaba alınır. Pirinç eklenir. 45 dk. pirinçleri kırmadan kevgirle karıştırılarak kaynatılır. Takiben Şeker ve tuz ilave edilir ve 20 dk. daha kaynatılır. Karışım bal kıvamına geldiğinde Sütlaç hazırdır.